Security (b)log: gezichtsherkenning

Posts tonen met het label gezichtsherkenning. Alle posts tonen

vrijdag 6 juni 2025

Van pantoffels naar biometrie

Afbeelding via Pixabay

Sommige verpleeghuizen gebruiken gezichtsherkenning om dementerende ouderen binnen te houden, berichtte het NOS Journaal een paar maanden geleden. Omdat ik altijd ‘aan’ sta als het om mogelijke onderwerpen voor deze blog gaat, heb ik dat toen genoteerd. En nu kom ik er eindelijk aan toe om uit te leggen waarom die rapportage mijn aandacht trok.

Gezichtsherkenning is een vorm van biometrie, net als bijvoorbeeld een vingerafdrukscan of stemherkenning. Biometrie betekent zoveel als ‘het meten van biologische kenmerken’. De techniek is gebaseerd op het feit dat ieder mens een aantal unieke kenmerken bezit. Op basis daarvan kun je iemand identificeren. En ter geruststelling: bij het toepassen van biometrie wordt niet je complete vingerafdruk of een foto van je gezicht opgeslagen. In plaats daarvan worden enkele specifieke eigenschappen vastgelegd, zoals de afstand tussen je ogen en andere verhoudingen. Bij het controleren of je ergens toegang hebt, wordt via een camera of scanner gecontroleerd of die eigenschappen terug te vinden zijn. Daarom werkt de vingerafdrukscan op je telefoon opeens minder goed als je flink aan het klussen bent geweest: je vinger is dan dermate opgeruwd dat de match niet kan worden gemaakt.

We gebruiken biometrie dus om ergens toegang toe te krijgen. Niet om géén toegang te krijgen. Maar dat is nou precies wat die verpleeghuizen wél doen. De buitendeur staat er gewoon open, maar als de camera iemand ziet aankomen die niet naar buiten mag omdat dat niet veilig is voor hem of haar, dan gaat de deur op slot. De verpleeghuizen vinden het geweldig: "Anders moeten we voor alle bewoners de deuren gesloten houden. Nu draaien we dat om: de deuren zijn open."

En wat als een gewiekste bewoner een snor opplakt, schoot het meteen door mijn hoofd. Of een zonnebril opzet. Grote kans dat hij dan niet wordt herkend en alsnog vrolijk naar buiten loopt. Nu weet ik niet of gewiekst en dement kunnen samengaan, maar ja, ik ben het aan mijn stand verplicht om ervan uit te gaan dat dingen mis kunnen gaan. Edward Murphy is mijn rolmodel (je weet wel, die van die wet: alles wat fout kán gaan, zál fout gaan).

Wat we daar zien, is biometrie op z’n kop. Waarom wordt biometrie niet op de gebruikelijke manier toegepast? Iedereen die naar buiten mag, staat in het systeem. Wordt hij of zij herkend, dan zwaait de deur open. Komt iemand aansloffen die niet naar buiten mag en dus niet in het systeem staat, dan blijft de deur dicht. Je moet dan van goeden huize komen om het systeem te foppen.

Voordat die verpleeghuizen overstapten op biometrie, gebruikten ze polsbandjes of sensoren in de sloffen van hun cliënten. Ook toen al werkten ze met open deuren, die voor sommigen op slot gingen. Maar daar kon je natuurlijk gemakkelijk omheen werken: sloffen uit en hoppa, je stond buiten. En een beetje gefrummel aan zo’n polsbandje bleek ook al te werken. Overigens heeft de overstap naar biometrie een dubbel gezicht: enerzijds werkt een voor iedereen zichtbaar bandje stigmatiserend, anderzijds maakt de nauwelijks zichtbare biometrie het lastig om in verzet te komen – een recht dat óók dementerenden hebben.

Een verpleeghuis is geen gevangenis. Alleen bewoners, waarvoor het vanwege hun staat niet veilig is om alleen naar buiten te gaan, worden – met toestemming van henzelf of hun vertegenwoordiger – binnengehouden. Bezoekers zijn welkom en moeten vrijelijk in en uit kunnen lopen. Open deuren geven een ontspannen gevoel, en dragen daarmee bij aan een waardig bestaan. Vanuit die invalshoek begrijp ik de omgekeerde werkwijze, en ik kan me voorstellen dat er niet heel veel cliënten zullen zijn die het systeem weten te hacken. Voor de meeste andere toepassing houd ik echter graag vast aan biometrie zoals zij bedoeld is.

En in de grote boze buitenwereld …

vrijdag 22 november 2024

Kijk me aan

Afbeelding via Pixabay

Hoe ontgrendel jij je mobiel, tablet of laptop? Met een wachtwoord, een pincode, je vingerafdruk of misschien zelfs met je gezicht? Er zijn legio mogelijkheden en je kon dan ook wachten op de vraag of gezichtsherkenning wel veilig is. Een paar jaar geleden was mijn antwoord: op zakelijke toestellen zou ik het niet gebruiken, privé lijkt me geen probleem – tenminste, als je een beetje een normaal leven hebt. Maar klopt die stelling wel? Tijd voor wat onderzoek, zodat jij er niet zelf in hoeft te duiken.

Gezichtsherkenning is een vorm van biometrische identificatie, waarbij unieke kenmerken van je lichaam worden vergeleken met een opgeslagen patroon. Andere vormen van biometrie zijn bijvoorbeeld de vingerafdruk- en handpalmscan, de irisscan en stemherkenning. Deze technieken werken anders dan de goede oude vingerafdrukken die je kent van de politie, waarbij met geïnkte vingers een afdruk op papier wordt gemaakt die dan vergeleken wordt met de afdrukken die de inbreker op het raam heeft achtergelaten. In plaats daarvan wordt de scan vertaald in een biometrisch profiel, waarbij onder andere wordt gekeken naar de afstand tussen je ogen, de afstand tussen neus en mond, de vorm van je jukbeenderen en de afmetingen van je gezicht. Geavanceerdere systemen maken een 3D-scan en gebruiken infraroodbeelden, waardoor het profiel nauwkeuriger wordt. Nog beter wordt het als technologie wordt gebruikt om te controleren of de camera naar een levende persoon kijkt. Bij het ontgrendelen worden de dan waargenomen kenmerken vergeleken met het opgeslagen profiel. Het is dus niet zo dat foto’s van toen en nu met elkaar worden vergeleken.

Ik heb vanochtend een stoet aan artikelen over dit onderwerp gelezen, en het antwoord op de vraag of gezichtsherkenning een veilige methode is om je apparaat te ontgrendelen blijkt te zijn: het hangt ervan af om welk apparaat het gaat. FaceID van Apple maakt vanaf de iPhone X gebruik van de geavanceerdere technieken die ik hierboven beschreef en wordt daardoor als veilig beschouwd. Voor Android-toestellen geldt een ander verhaal, zo ontdekte de Consumentenbond. Die herhaalde in 2023 zijn onderzoek van vier jaar eerder en moest concluderen dat er weinig was veranderd: nog steeds konden ze 43% van de onderzochte toestellen voor de gek houden met een foto. Het gaat dan vooral om toestellen aan de onderkant en in het midden van de prijslijst, hoewel ook een paar duurdere toestellen door de mand vielen. Bijna alle Samsung-toestellen deden het goed.

Op Windows-pc’s is Windows Hello beschikbaar. Dat maakt gebruik van infraroodcamera’s om een 3D-scan van je gezicht te maken. Het systeem kan ook checken of het naar een levend wezen zit te kijken, waardoor je het niet gemakkelijk kunt foppen met een foto. Beschikt je computer niet over de benodigde camera’s, dan is gezichtsherkenning niet beschikbaar.

Natuurlijk heb ik de proef op de som genomen en mijn privé-telefoon naar een foto op mijn beeldscherm laten kijken. En vervolgens heb ik gezichtsherkenning op dat toestel gauw uitgeschakeld… De vingerafdrukscanner blijf ik wel gebruiken, want dat is veiliger dan een pincode omdat die kan worden afgekeken. En waar je gezichtsherkenning vaak met een foto kunt foppen, is dat met een vingerafdruk vele malen moeilijker. Sommige Android-toestellen hebben nog patroonherkenning, waarbij je met je vinger een patroon tekent op een raster van negen punten. Het gebruik daarvan wordt zo’n beetje unaniem afgeraden, omdat iemand die over je schouder meekijkt dat patroon heel gemakkelijk kan onthouden. Bovendien verraden vetsporen op het scherm ook het nodige.

Tijdens de research voor deze blog is mij iets opgevallen. Ik heb gezocht op “gezichtsherkenning veilig” en op “face recognition safe”. De Nederlandstalige artikelen gaven goed antwoord op de vraag die ik had, terwijl de Engelstalige artikelen vooral ingingen op het privacy-aspect van gezichtsherkenning: voor welke doelen is deze technologie allemaal te misbruiken? Privacy speelt met name een rol wanneer biometrische gegevens in databases worden opgeslagen. En weer zien we die Chinees bij rood oversteken en een paar dagen later per post een bekeuring ontvangen. Maar ook criminelen zijn geïnteresseerd in technologie waarmee je op basis van een (heimelijk genomen) foto informatie over iemand kunt vergaren. En ten slotte vrezen nogal wat mensen dat de politie hun telefoon wel heel gemakkelijk kan ontgrendelen – je kunt je gezicht nu eenmaal niet uitzetten (net zo min als vingerafdrukken overigens). Terwijl je wel kunt weigeren om je pincode af te staan.

Volgende week verschijnt er geen Security (b)log.

En in de grote boze buitenwereld …

vrijdag 19 juli 2019

FaceApp - PrivacyOff?

Op Twitter circuleert de volgende denkbeeldige dialoog. Russisch bedrijf: “Hé mensen, mogen we een portretfoto van jullie voor onze gezichtsherkenningsdatabase?” Iedereen: “Nee man, wat denk je wel!” (…) Russisch bedrijf: “Hé mensen, check onze vette app waarmee je jezelf ouder kunt laten lijken!” Iedereen: “Wow, gaaf, die wil ik!” En zo werd het internet overspoeld met berichten met de hashtag #AgeChallenge.

Het speeltje van deze zomer heet FaceApp. Je maakt er een selfie mee, drukt op een knop en krijgt een voorspelling hoe je er over x jaar uitziet. Het resultaat van deze functie hebben al talloze bekende mensen online gezet. De app kan echter meer: hij bevat allerlei filters waarmee je je haardracht en -kleur kunt wijzigen, de perfecte make-up kunt aanbrengen, snor en baard kunt optimaliseren en zelfs een stralende glimlach op je gezicht kunt toveren. Nog niet genoeg? Wissel dan eens van geslacht. Dat gebeurt allemaal door toepassing van van ‘de geavanceerdste neurale technologie voor portretbewerking’ en ze schuwen ook de kreet ‘kunstmatige intelligentie’ niet.

Zoals het grapje in de eerste alinea aangeeft, baart FaceApp zorgen op privacygebied. Gek genoeg beginnen die zorgen met de constatering dat de app een Russisch product is, maar juridisch valt de app onder Amerikaans recht, aldus de gebruiksvoorwaarden. En trouwens: van ‘echte’ Amerikaanse bedrijven zoals Facebook wéten we dat ze het niet zo nauw nemen met onze privacy, dus waarom zouden we banger moeten zijn voor de Russen dan voor de Amerikanen? Toch maar eens even dieper in de gebruiks- en privacyvoorwaarden duiken.

In de gebruikersvoorwaarden staat dat alle foto’s, teksten, berichten en andere user content van jou blijft. FaceApp claimt nooit het eigenaarschap daarvan, maar intussen verleen je hen wel het eeuwigdurende, wereldwijde, kostenloze recht om alles met jouw content te doen wat ze maar willen. Ze mogen daar ook je naam en andere identificerende gegevens bij gebruiken, bijvoorbeeld voor commerciële doeleinden. Voor bepaalde juridische zaken moet je naar Sint Petersburg schrijven, maar FaceApp kiest Californië als juridische zetel.

De privacyvoorwaarden laten het gebruikelijke beeld zien: we slaan heel veel gegevens op, maar die delen we niet met anderen. Nou ja, wel binnen de groep bedrijven waar FaceApp onder valt, en met hun eigen dienstverleners. En o ja, bepaalde informatie wordt ook gedeeld met advertentie-partners. Geanonimiseerde data kan bovendien ook met andere partijen worden gedeeld, en met andere informatie worden gecombineerd en dan weer gedeeld. Je gegevens worden opgeslagen “in de Verenigde Staten en alle andere landen waar FaceApp of hun partners faciliteiten hebben”. Als je in de EU woont, dan moet je er rekening mee houden dat jouw gegevens in landen terechtkomen waar ze niet dezelfde wetgeving voor gegevensbescherming hebben, aldus de voorwaarden. FaceApp neemt trouwens geen verantwoordelijk voor de beveiliging van je gegevens.

Veel commentatoren vallen over het feit dat de fotobewerking niet plaatsvindt op jouw toestel, maar in de cloud (Amazon Web Services en Google Cloud). Dat staat inderdaad niet met zoveel woorden in de voorwaarden. FaceApp slaat jouw foto ook zelf op, al worden “de meeste foto’s” binnen 48 uur weer verwijderd, zeggen ze in een reactie – maar je hebt net iets gelezen over een eeuwigdurende licentie, weet je nog? En wees gerust, ze komen niet in het enge Rusland terecht, verzekert oprichter Yaroslav Goncharov ons. Bovendien logt 99% van de gebruikers niet in en beschikt FaceApp dus helemaal niet over identificerende informatie (of halen ze die uit je toestel…?). De geruchten dat de app ál jouw foto’s upload, worden stellig tegengesproken: alleen de foto die jij selecteert gaat naar de cloud.

Ondertussen wil een Amerikaanse senator de FBI achter de app aan sturen, relativeren diverse Amerikaanse publicaties de risico’s (“Facebook is erger”, die doen ook aan gezichtsherkenning) en schrijft zelfs de South China Morning Post over de privacy-aspecten van dit fenomeen. Tussen alle artikelen die ik over FaceApp heb gelezen, was er maar eentje (in het AD) waarin werd gewaarschuwd voor identiteitsfraude met behulp van de vergaarde gegevens. Hoe dat dan in z’n werk zou moeten gaan, zeggen ze er helaas niet bij. Bits of Freedom, de Nederlandse digitale burgerrechtenbeweging, wordt erbij gehaald om het over de enge gevolgen van gezichtsherkenning te hebben. Het werkt verstikkend op de samenleving, aldus BoF. Je kunt je gezicht nu eenmaal niet thuislaten.

Ik kreeg de vraag of deze app op de zakelijke telefoon mag. Waarom zou je? Ik kan er geen zakelijke toepassing voor bedenken. Hetzelfde geldt trouwens voor Buienradar, maar daar heb ik dan weer geen bedenkingen bij. Wat is het verschil? Gezond verstand, vooral. En natuurlijk de wetenschap dat FaceApp veel gegevens verzamelt en distribueert, en zichzelf op dat punt tegenspreekt. Dat laatste verontrust mij misschien nog wel het meest. Doe dus maar niet op je zakelijke telefoon. En privé? Zwicht je voor FOMO, the fear of missing out, de vrees er niet bij te horen? Of sta je sterk in je schoenen en zie je later wel hoe verfrommeld je er dan uitziet?