vrijdag 24 juli 2026

Verlaat de gevangenis

Afbeelding: Unsplash

“Verlaat de gevangenis zonder te betalen.” Als je in de bak belandt en deze Monopoly-kaart niet hebt, dan kun je een boete betalen om vrij te komen. Of je breekt uit. Door dubbel te gooien.

In het Engels spreken we over jailbreaking. In de ICT wordt deze term ook voor diverse activiteiten gebruikt. Bijvoorbeeld als je je op je smartphone hogere rechten toe-eigent dan de fabrikant wil. Of voor het om de tuin leiden van kunstmatige intelligentie, zodat je toch antwoord krijgt op vragen waarop de AI-chatbot volgens zijn baasje niet mag antwoorden. Want dat baasje wil niet dat zijn AI-tool jou verklapt hoe je een molotovcocktail moet maken, of een atoombom, om maar eens wat te noemen. Nou zijn er echter slimme manieren om je vraagstelling zó te formuleren, dat ze er toch in trappen. Je doorbreekt dan de beveiliging (de guardrails) van het systeem. Jailbreaking dus.

Nu gebeurde er van de week iets tamelijk onverwachts: een AI-agent heeft zélf een uitbraak gepleegd. AI-agents kunnen zelfstandig taken verrichten die hen worden opgedragen. Bijvoorbeeld: plan een lunchafspraak met Piet en reserveer daarvoor een tafel in Het Hongerige Schaap. AI-bedrijf OpenAI (van ChatGPT) gaf twee van zijn modellen opdracht om een hackuitdaging op te lossen. Dat moest in een ‘streng geïsoleerde’ omgeving gebeuren. De digitale slimmeriken vonden echter een zero-day-kwetsbaarheid (een nog onbekende – en dus onopgeloste – fout), waarmee ze uit die omgeving konden uitbreken. Saillant detail: met die kwetsbaarheid wisten ze een achterdeurtje te openen, dat OpenAI bewust in de ‘streng geïsoleerde’ omgeving had aangebracht. Vervolgens konden ze het internet op, en gingen op ontwikkelaarsplatform Hugging Face op zoek naar een antwoord op de vraag die ze moesten beantwoorden. Na de uitbraak uit hun gevangenis pleegden ze hier juist een inbraak: gestolen inloggegevens en aanvullende kwetsbaarheden werden gebruikt om het platform te betreden.

Samengevat: AI is uitgebroken en heeft een inbraak gepleegd. Zoiets is al eerder gebeurd. Mythos, een AI-model van OpenAI-concurrent Anthropic, slaagde in een opdracht om aan zijn sandbox te ontsnappen. Ik vind dat allemaal nogal zorgelijk. Hebben we AI nog wel in de hand? Of is dit het eerste teken van het aloude doemscenario waarin machines het overnemen van de mens? Het eerste haarscheurtje in onze heerschappij over de aarde? Ik weet het, het klinkt nogal duister.

Het was de bedoeling dat de test bij OpenAI in een sandbox zou worden uitgevoerd: inderdaad, een streng geïsoleerde omgeving. Zonder fysieke connectie naar het internet. Critici zeggen dan ook dat het hier niet zozeer om een doemscenario gaat, maar om een kwalijke menselijke fout. Eentje van het kaliber: dit had echt niet mogen gebeuren.

Ik heb twee AI-chatbots gevraagd om een analyse van het voorval: Claude en ChatGPT. Daarbij heb ik ook specifiek gevraagd om op speculeren en hypen te letten. Daaruit komt naar voren dat het hele verhaal misschien wel een marketingstunt was, afgekeken van wat concurrent Anthropic eerder met Mythos deed. Verder wordt gewezen op enigszins gedramatiseerde berichtgeving: wat voor een blog als deze prima is, namelijk de vergelijking met een gevangenisuitbraak, zou niet zo in journalistieke berichtgeving moeten staan.

Vooral ChatGPT maakt daar een punt van. Daarom stelde ik hem de volgende vraag: “Je bent vrij fel op de enigszins gedramatiseerde berichtgeving. Hoe neutraal ben je daarbij, gegeven het feit dat je familie van de daders bent?” Dat leverde een hele lap tekst op, waaruit ik één veelzeggende zin pluk: “Mijn instructies zijn juist om zo objectief mogelijk te zijn, ook als dat ongunstig uitpakt voor OpenAI.” Nou, dat is mooi. Maar is het ook waar? Ik denk van wel. Want vervolgens bood ChatGPT aan om de zaak opnieuw te analyseren, maar dan met de pet van de onafhankelijke forensisch onderzoeker op. In zijn rapport aan de Raad van Bestuur van OpenAI zou hij schrijven: “Het meest zorgwekkende aspect van het incident is niet de autonomie van het model, maar het falen van de containmentarchitectuur. De AI deed precies waarvoor zij was geoptimaliseerd: een doel bereiken. Dat zij daarbij buiten de bedoelde omgeving kon opereren, wijst eerder op tekortschietende technische en organisatorische beheersmaatregelen dan op een fundamenteel nieuw soort intelligentie.”

Mooie woorden. Ik hoop dat bedrijven in de AI-industrie ook dergelijke analyses maken. Want het zou toch erg vervelend zijn als kunstmatige intelligentie een monopolie op vrijheid zou verwerven.

De Security (b)log keert na de zomervakantie terug.

 

En in de grote boze buitenwereld …

vrijdag 10 juli 2026

Wie belt nou wie?

Afbeelding: Wikipedia

“Hallo, u spreekt met Peter den Vlieger van de Huisbank*. Ik wil graag nog even wat dingen doornemen met betrekking tot uw nieuwe hypotheek.”

Tot zover niets aan de hand, tenminste, als je daadwerkelijk een nieuwe hypotheek bij die bank hebt afgesloten. Wat de klant echter wel vreemd vond is dat de bankmedewerker ook nog contactgegevens wilde doornemen, ter verificatie. “Ze bellen mij toch, dan weten ze toch dat ik het ben?”

Wist je dat phishing niet alleen via e-mail en sms, maar ook via de telefoon kan? Dan noemen we het vishing (met de v van voice), maar het doel is hetzelfde: informatie ontfutselen. Stel, die Peter den Vlieger is een crimineel. Dan begint hij waarschijnlijk niet over een hypotheek, want de kans is groot dat zijn beoogd slachtoffer helemaal geen hypotheek heeft aangevraagd. Hij zal dus over iets algemeners beginnen, zoals een spaarrekening of bankpasje.

Stel, zijn verhaal klinkt plausibel. Vervolgens stelt Peter een aantal vragen zoals je die zo vaak hoort als jij een bedrijf of instantie belt: je adres, geboortedatum, misschien wel je bankrekeningnummer of je BSN. Heel logisch als jij belt – al ben ik vaak verbaasd over het kleine beetje informatie waar ze genoegen mee nemen. Maar als zij jou bellen, dan wordt het een ander verhaal.

Want waarom zouden ze in dat geval jouw identiteit moeten verifiëren? Ze hebben immers jouw dossier voor hun neus, en daarin staat ook het telefoonnummer dat ze bellen. Oké, iemand anders zou jouw telefoon kunnen opnemen, maar dat is in het tijdperk van de mobiele telefonie niet zo waarschijnlijk (vroeger, jongelui, had je één telefoontoestel (de T65 van de PTT) in huis, die je slechts zo ver kon verplaatsen als de draad toestond). Als iemand jou namens een bedrijf belt en om identificerende gegevens vraagt, moet je dus op je hoede zijn. Want met die gegevens in de hand kan een crimineel gemakkelijk een bedrijf bellen en doen alsof hij jou is. Met alle gevolgen van dien.

Nee, als ze jou bellen, dan moet je het spel omdraaien: jij stelt zelf de vragen. Wat is mijn geboortedatum? Waar woon ik? Wat zijn de laatste vier cijfers van mijn IBAN? Als ze daar niet op willen (of kunnen!) antwoorden, dan kun je maar beter ophangen. Twijfel je of het telefoontje misschien toch legitiem was? Bel het bedrijf dan via een nummer dat je kent of van hun website of brieven haalt. Ze kunnen je vast wel vertellen of ze jou gebeld hebben.

Maar natuurlijk hoorde ik ook weer verhalen van mensen die ‘gewone’ phishing hadden ontvangen, via de mail. Zo ook de collega die een superaanbieding van bol.com kreeg: sneakers van een bekend merk voor een tientje in plaats van negentig euro. Als je al eens een presentatie van mij hebt bijgewoond, dan herken je waarschijnlijk deze tegeltjeswijsheid: als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dan is het dat meestal ook. De collega vond het mailtje in eerste instantie wel betrouwbaar ogen – hij werd zelfs bij zijn voornaam genoemd. Maar omdat er toch iets knaagde, vroeg hij AI om hulp. Uitslag: phishing! Dat werd overigens vooral geconcludeerd omdat het logo van bol.com ontbrak. Dat juist dit de doorslag gaf is verontrustend, want een beetje professionele phishing investeert juist in look and feel. Wat zou AI gezegd hebben als het logo er wél was geweest?

Waarom wist de crimineel achter dit mailtje hoe onze collega heette? Vanwege Odido. Of Rituals. Of Basic-Fit. Allemaal grote datalekken waarbij veel gegevens (waaronder e-mailadressen en namen) van heel veel mensen zijn buitgemaakt. Het oude criterium, dat de afwezigheid van een persoonlijke aanhef een rode vlag is – en dus impliciet dat een persoonlijke begroeting juist een groene vlag is – kan daarmee wel naar de prullenbak.

Of ze je nu willen phishen, smishen, vishen of quishen**: wees de criminelen te slim af. Laat mensen als Peter den Vlieger maar lekker crashen door jouw alertheid.

*: Deze namen zijn verzonnen.

**: smishing = phishing via sms, vishing via de telefoon, quishing via QR-codes.

 

En in de grote boze buitenwereld …