![]() |
| Afbeelding: Unsplash |
Kunstmatige intelligentie gaan veel werk van ons overnemen en daarmee ons leven gemakkelijker maken. Wij kunnen straks bij wijze van spreken achteroverleunen en toekijken hoe ons werk voor ons wordt gedaan. Maar die ‘wij’, wie zijn dat eigenlijk?
Ik
was van de week op een congres waar de closing keynote werd gegeven door
Marcus Groeneveld, de jonge baas en mede-oprichter van Freeday. Dat bedrijf
levert ‘digitale medewerkers’ die ‘klantenservice, facturen en documenten
afhandelen’. Aha, je bedoelt AI-agents. Klopt, maar ze vinden digitale
medewerker beter klinken. En ze zien zichzelf als de Randstad voor robots.
Doordat
die digitale collega’s ons werk veel sneller kunnen doen dan wijzelf, krijgen
wij er op termijn een extra vrije dag bij – vandaar de naam van het bedrijf.
Groeneveld refereerde aan Henry Ford, die zijn medewerkers de vrije zaterdag
schonk (bij gelijkblijvend salaris), omdat het werk dankzij de lopende band
zoveel efficiënter werd.
Iemand
uit het publiek vroeg hoe het dan zit met fysieke beroepen, zoals bouwvakkers
en stratenmakers. Nee, daar richtte Freeday zich niet op. Ze zijn dus geen
uitzendbureau voor fysieke robots, maar voor kantoorrobots. We kunnen
administratieve processen overlaten aan AI en dan meer mensen aan het fysieke
werk zetten. Ja ja.
Groeneveld
werd aangekondigd als een visionair, maar zijn droomwereld is niet de mijne.
Vanuit zijn bedrijf geredeneerd snap ik deze visie wel hoor: hij wil gewoon
digitale medewerkers aan de man brengen – dát is zijn scope. Wat zich
daarbuiten afspeelt, zal hem uit hoofde van zijn functie niet boeien. Maar mij
dus wel.
Stel
je eens een wereld voor waarin jij, als kantoormedewerker of zo, je baan
kwijtraakt aan een digitale concurrent. Soortgelijke banen zijn nergens te
vinden, want tja, overal robots. Je klopt aan bij het UWV omdat je een nieuwe
baan nodig hebt. Daar hoor je van zo’n digi-adviseur dat je je het beste kunt
laten omscholen tot stratenmaker. Niets ten nadele van stratenmakers – stel je
eens voor dat ze er niet meer waren! – maar hé, ieder zijn ding hè.
Omdat
AI steeds meer kan, kan het steeds meer van ons overnemen. Daarin schuilt
misschien het gevaar dat wij mensen steeds meer dingen verleren. Leidt dit
gaandeweg tot een wereld waarin we niet alleen de administratie, maar ook de
bijbehorende beslissingen overlaten aan robots, domweg omdat we zelf niet meer
weten hoe het moet?
Gelukkig
is er Europese wetgeving die ons beschermt tegen het al te ver oprukken van
AI-beslissingen. De AVG regelt dat besluiten, die juridische of andere
aanmerkelijke gevolgen voor jou hebben, niet uitsluitend door automaten mogen
worden genomen. En de AI Act eist menselijk toezicht, inclusief kill switch.
Die toezichthouders moeten dan natuurlijk wel kunnen begrijpen waar hun
digitale collega’s mee bezig zijn. Dat zal het moeilijkste gedeelte worden van
de hybride, bio-digitale arbeidsmarkt. Want voordat je het weet, heeft die
robot iets doorgevoerd wat jij over het hoofd hebt gezien.
Gisteren
hadden we ruim honderd studenten van Hogeschool Windesheim over de vloer. Ik
hield hen voor dat de beveiligingsaspecten beschikbaarheid, integriteit en
vertrouwelijkheid niet alleen boekenwijsheid zijn, maar dat we ze ook in het
echt gebruiken. Laat ik dat dus hier ook maar doen. En dan zie je meteen dat
beschikbaarheid zich wel eens tegen de mens zou kunnen keren: die AI-agents
hoeven nooit te slapen. Wat doen ze als er geen menselijk toezicht is?
Integriteit gaat over de juistheid en volledigheid van gegevens. Hoe
controleert de biologische collega of de gegevens integer zijn? Bij normale
verwerking door computers kun je allerlei controles doen, bijvoorbeeld met
controlegetallen en waarschijnlijkheidstoetsen. Maar wat als een bewerking door
AI als plausibel wordt aangemerkt, op basis van zelf aangepaste regels? En over
het aspect vertrouwelijkheid zou je kunnen zeggen: ach, zo’n AI-agent is ook
maar een computerprogramma, het boeit niet als die van alles over jou weet.
Maar wat als hij die informatie gebruikt in beslissingen? “Ik zie dat de
aandelen van Jan het goed doen en dat hij dit jaar al drie keer op vakantie is
geweest. Hij hoeft dit jaar dus geen bonus te krijgen.” Terwijl Jan zich
misschien helemaal uit de naad heeft gewerkt om van zijn bedrijf te redden wat
er te redden viel.
We
hadden vroeger een elektronische telefoongids, de ETG. Daarin had je één kolom
zonder kopregel. Maar iedereen wist: als daar een sterretje stond, dan was die
collega een inhuurkracht. En daar keek je in die tijd toch nét iets anders
tegenaan. Krijgen we straks weer zo’n merkteken, maar dan voor ingeblikte
collega’s?
En in de grote boze buitenwereld …
- zijn jouw AI-agents niet bij alle bedrijven welkom.
- is de Belastingdienst nog onvoldoende AVG-proof.
- wordt Europees tech-shoppen steeds groter.
- heeft AI datacenters nodig, maar ook in de VS zijn die op veel plaatsen niet welkom.
- schreef een onderzoeker van het Forum Standaardisatie een kloek boekwerk over vendor lock-in en digitale autonomie.
- helpt Microsoft de wereld aan een lang weekend.
- zou Iran achter de koeling-aanvallen op Frankrijk zitten.
- heeft AI de juistheid van delen van het Signal-cryptoprotocol wiskundig bewezen.
- gaan soldaten en online niet altijd goed samen.
