Boem

Afbeelding via Unsplash

Er zal heus niemand hebben gedacht: kom, het is de laatste keer dat het mag, laat ik eens extra gevaarlijk doen met vuurwerk. Deze blog is niet de plek voor een discussie voor of tegen vuurwerk, maar vanuit mijn perspectief zijn er wel een aantal interessante observaties te maken. We gaan ook hier knallend het nieuwe jaar in!

Ondanks dat het dus niet expres zal zijn gebeurd, was het deze keer wel erger. Eerst maar even wat cijfers. Er waren 1.239 vuurwerkslachtoffers – maar liefst 7% meer dan tijdens de vorige jaarwisseling. Ruim de helft daarvan was jonger dan twintig jaar. Veel kinderen raakten zwaargewond doordat ze probeerden blindgangers opnieuw af te steken. Ongeveer de helft van alle slachtoffers stak het vuurwerk niet eens zelf af, maar stond erbij en keer ernaar. Bij de spoedeisende hulp was het 29% drukker; daar kwamen 474 mensen terecht. De huisartsenposten hadden het ietsje rustiger; met 765 patiënten was het daar 4% minder druk dan vorig jaar. Een derde van de verwondingen betrof oogletsel. Veertien kinderen raakten een hand of vinger(s) kwijt, vrijwel allen door illegaal vuurwerk, dat verantwoordelijk was voor iets minder dan de helft van alle verwondingen. En dan waren er nog die twee doden.

Al dit leed had natuurlijk gemakkelijk voorkomen kunnen worden. Alles wat je daarvoor nodig hebt is een lage risk appetite of, in minder culinair Nederlands: risicobereidheid. Die term is in mijn vak heel gangbaar, maar op straat niet. Waarom niet? Omdat je in een zakelijke omgeving doorgaans heel rationeel kunt nadenken over de risico’s die je bereid bent te nemen, en vuurwerkafstekers dat niet doen. Die denken niet in mate van risico, ze denken in hun enthousiasme alleen aan het beoogde effect. Zeker een kind denkt niet: oeh, dit is een Cobra met een kort lontje, hoe groot is de kans dat ik een hand kwijtraak als ik ‘m afsteek? Ook volwassenen denken niet in procenten. Zij oordelen in het beste geval dat het te gevaarlijk is en doen het dan niet. En als ze het vuurwerk wel afsteken, dan zijn ze er impliciet van overtuigd dat het goed gaat. Zo wordt het dus gereduceerd tot een binaire kwestie, terwijl aan het wel afsteken in werkelijkheid nog een behoorlijk groot risico kleeft.

En voorlichtingscampagnes dan? Vroeger had je de slogan Je bent een rund als je met vuurwerk stunt. Die was geinig én bevatte een boodschap. Tegenwoordig moet het harder en zien we verminkte handen op tv langskomen. Maar als er zoveel jeugdige slachtoffers zijn, dan verwacht je ook voorlichting die op deze doelgroep is gericht. Was die er? Ja, deels. Basisscholen konden een gratis lespakket bestellen. Die moesten dus zelf in actie komen, en slechts een kwart van alle basisscholen heeft dat gedaan. Verder zou je verwachten dat voorlichters de media opzoeken waar jongeren komen, zeg TikTok en Instagram. Er waren echter geen specifieke acties op deze platformen. Gemeentes en politiekorpsen waren daar weliswaar actief, maar ja, welke tiener volgt nou dergelijke accounts?

Voorlichting, bewustwording, awareness; geef het maar een naam. Ook in mijn vak is dat moeilijk. Je verkondigt namelijk een boodschap die mensen liever niet willen horen. Kijk maar: vuurwerk is mooi en links zijn er om op te klikken. En dan kom jij ze vertellen dat ze daarmee moeten uitkijken. Joh, dat valt toch wel mee, iedereen doet het.

Met cybersecurity gaat het langzaam de goede kant op. Mensen snappen dat ze moeten uitkijken, ze beseffen dat criminelen op de loer liggen om hen digitaal schade te berokkenen. Hmm, zou het verschil met vuurwerkveiligheid daarmee te maken hebben? Dat er een kwaadwillende actor is? Die ontbreekt bij vuurwerk; dat risico kent slechts twee elementen: het vuurwerk en het afsteken. Er is geen andere partij, geen vijand. Ja, dat moet wel haast een rol spelen.

Vanaf de volgende jaarwisseling geldt er een landelijk vuurwerkverbod. Ik heb er een hard hoofd in dat het gaat werken, want de handhaving van het verbod zal moeilijk zijn. Grenscontroles in december houden de ware fanaat, die al veel eerder zijn voorraad inslaat, niet tegen. Uitrukken zodra er een knal of vuurpijl wordt waargenomen zal ook zelden werken, want hoe bepaal je de locatie? Nee, om het aantal slachtoffers terug te brengen, moeten we er toch echt voor zorgen (desnoods via TikTok!) dat mensen, vooral kinderen, gaan snappen dat risicomanagement ook in ons dagelijks leven een belangrijke rol speelt. Vanuit die gedachte wordt het dan: handen af van vuurwerk, of handen af door vuurwerk.

 

En in de grote boze buitenwereld …

• vragen ook onze niet-menselijke collega’s om de aandacht van de security officer.
• leiden in HTML gedefinieerde QR-codes de malware-scanner om de tuin.
• groeit het wantrouwen jegens Chinese AI.
• verliezen we online onze privacy.
• is het veilig houden van AI-chatbots niet gemakkelijk.
• kun je natuurlijk ook een rolstoel hacken.
• bedient het NCSC nu ook het MKB.